به طور قطع هر جوینده گنج و دفینه، با بحث جوغن آشنا است و آن را می شناسد.این اثر دست انسان نیز تقریبا در تمام سرزمین ایران قابل دیدن است. این حفره های کنده شده بر سطح سنگ در اشکال هندسی متفاوت دیده می شوند دایره، مربع، مستطیل، لوزی و حتی مثلث.

کاربردشان نیز بر همگان روشن است و تقریبا برای همه یک معنا را دارد. جوغن نشانه قبر است ظرفی تراشیده شده بر سنگ که کاربرد آن هم این بود که برای یک شب در هفته با روغنی قابل اشتعال پر می شده و پس از روشن شدن تا سَحَر توسط نور آتش روشنایی به ارواح درگذشته هدیه می کرده است.

به دلیل حفاظت از جهیزه دفن شده در کنار جَسد و علی رغم راهکارهای اشتباه ارائه شده در فضای مجازی هیچ روشی وجود ندارد که با بررسی و محاسبه بر روی جوغن مکان قبر مرتبط با جوغن را مشخص نمود.

در ضمن هر چاله و حفره ای هم بر روی سنگ الزاما جوغن نیست. عشایر دوست داشتنی و عزیز برای آسیاب کردن بعضی دانه ها در محل قشلاق یا ییلاق اقدام به حفر کاسه هایی بر روی سنگ می کردند. حتی بعضی بازیها و سرگرمیها هم با حفر نقاطی بروی سنگ به عنوان صفحه بازی استفاده می شده است.

در مجموع هر حفره ای که یافتید قطعا جوغن نیست. در صورت جوغن بودن هم تمام مبانی محاسبه مکان قبر با اندازه گیری طول و عرض و… اشتباه است. این را می دانیم که اقوام فرد فوت شده به دلیل حفظ حرمت جسد و وسایل همراه آن از روز اول خاکسپاری سعی در مخفی ماندن محل خاکسپاری می کردند. امروز در بعضی منطقه هایی که جوغن دیده شده گاها با قبر های خالی مواجه می شویم این قبرهای خالی شاید به دلیل گمراه نمودن کسانی که درصدد نبش قبر و تصاحب جهیزه همراه جسد را داشته اند تعبیه شده است.

دفینه جوغن کجاست؟

حال یک سوال طرح می شود چگونه می بایست قبرهای واقعی مرتبط با جوغن را مکان‌یابی کرد؟

دیدن :
به یاد داشته باشیم قبرها با هر ساختارِ مستحکمی پس از هزاران سال آرام آرام بر اثر جاذبه زمین تمایل به در خود فرو رفتن دارند یعنی چشمان تیزبین و ذهن تحلیل‌گر می‌تواند با نگاه دقیق و تیز بین در محوطه اطراف جوغن چند نقطه فرو رفته را به عنوان نقاط محتمل وجود قبر تشخیص دهد و شناسایی کند.

شنیدن :
قبلا در رابطه با استفاده از قدرت شنوایی و تجزیه تحلیل اصواتی که می شویم صحبت کردیم در اینجا می‌شود به شکل عینی مساعدت این روش را دید. با چسباندن گوش به سطح زمین و ایجاد ضربات پی در پی بر سطح زمین می شود از بازخورد صدا و تفاوتی که میشنویم بین نقاطی که توسط چشمانمان انتخاب شده اند نقاطی که احتمال بیشتری برای حصول نتیجه را دارند مشخص نماییم.

البته نیاز به تاکید مجدد نیست که بایستی توان تجزیه تحلیل آنچه می بینیم یا میشنویم را در خود تقویت کنیم.