علم نشانه شناسی در گنج یابی
یکی از علوم مهم در گنج یابی ، شناخت درست و دقیق از نشانه ها و تفاوت قائل شدن بین علائم همسان است . چه بسا که گنج یابان نشانه گنجی را با علامت دیگری اشتباه بگیرند و یا در درک مفهوم علائم گنج و دفینه دچار اشتباه شوند لذا به اعتقاد کارشناسان برجسته گنج یابی، شناخت درست و صحیح علائم و نشانه های گنج و زیرخاکی بسیار حائز اهمیت است و از گمراه شدن گنج یابان جلوگیری می کند.
در حین حفاری امکان داره که با علائم و آثار زیادی مواجه بشوید که در اکثر مکان ها مشترک است و امکان داره با آثاری هم مواجه بشوید که تا حالا نمونه اش را از نزدیک مشاهده نکرده باشید و یا نشنیده باشید . معمولا این آثار برای مکانها و یا هدف های کوچک و متوسط صدق می کند .
اول اینکه در سطح زمین باید نشانه هایی وجود داشته باشد. مثلا تخته سنگی که بتواند نظرها را به خود جلب نماید، باید با بقیه سنگهای اطراف فرق داشته باشد و به راحتی نتوان آن را جابجا نمود و یا اینکه نوشته و نشانه هایی بر روی سنگ وجود داشته باشد و یا ...
توجه داشته باشید وجود تخته سنگ، درخت کهنسال، چشمه آب، تپه و تل خاکی، دلیل وجود حتمی و صددرصدی گنج و دفینه نیست!
بعضی از افراد فکر می کنند که هر تپه ای نشانه گنج است، در صورتی که از نشانه های وجود گنج در یک تپه این است که اولا خاک آن دستی بوده و نباید بکر یا طبیعی و دارای رگه های سنگی باشد. ثانیا تپه در محلی قرار گرفته باشه که در اون منطقه مشابه اون تپه کم باشد و در نزدیکی اون تپه آثاری همچون درخت کهنسال و چشمه آب و ... وجود داشته باشد. توجه داشته باشید که با دیدن درست آثار و علائم موجود و گمانه زنی درست و اصولی، می تواند شما را از حفاریهای بیهوده و مایوس کننده، تا حدود زیادی نجات دهد!
پس از شروع حفاری نیز توجه داشته باشید که ابتدا باید از خاک سطح عبور کنید و بسته به منطقه مورد نظر (کوهستانی، جنگلی، کشاورزی و ...) حداکثر تا عمق ۷۰ سانتیمتر، آثاری همچون ذغال، خشت یا تکه آجر، سنگ رودخانه ای و ... تا این عمق، دلیلی محسوب نمیشوند و حدودا از عمق یک متری به بعد است که باید آثار را کم کم مشاهده نمایید، مثل سنگ چین، خاک قبر یا جسد انسان، کوزه سفالی، ذغال چوب یکدست (حداقل ۷ سانتیمتر) و یا گلهای صابونی(روغنی) که در گذشته جهت عایق و جلوگیری از عبور آب و رطوبت و محافظت از اموال مورد استفاده قرار می گرفته و ...
اما وجود ذغال چوب یا سنگ هم از دلایل وجود صددرصد گنج و دفینه نیست، چرا که در گذشته امکان داشته چوپانی و یا فردی در آن مکان آتشی روشن کرده باشد و یا سقف چوبی و دیوار سنگی ساختمان و عمارتی بر اثر جنگ یا آتش سوزی فرو ریخته باشد. آن مکان وقتی تائید میشود که نشانه های دیگر هم وجود داشته باشند و به هیچ عنوان خاک بهم خورده و دارای لکه های مختلف نباشد.
از دیگر نشانه ها، سنگ چین با ملات یا وجود تخته سنگ یا سنگ های تراش خورده بزرگ در عمق حدودی یک و نیم متر به بعد است.
آجر و خشت های خام که بصورت مربع بوده و پلکانی یا منظم و بی دلیل چیده شده باشند بطوریکه مسکونی بودن مکان را تائید نکند، نیز می تواند از نشانه ها باشد و ...
موارد ذکر شده بالا بخش بسیار کوچکی از مبحث چگونگی شناخت آثار و علائم و نیز چگونگی حفاری صحیح و موفقیت آمیز می باشد که برای شروع، به تمامی علاقمندان تقدیم می گردد.
گنج یابی با مار
مار یکی از نمادهای شناخته شده در گنج یابی و کاوش دفینه است و در امر حفاری هم مورد توجه گنج یابان و باستان شناسان می باشد . اما در اینجا قصد دارم تا یکی از باورهای قدیمی که معتقد است با سرمه مار می توان گنج و دفینه را پیدا کرد شرح دهم . راست و دروغش گردن راوی . منتهی خیلی ها در گنج یابی معتقد به این هستند:
برای اینکه بدانید محل دفینه کجاست یک مار بگیرید و او را بکشید چشم و سر و دم مار را سوزانیده
و به صورت سرمه در بیاورید و به چشم خود بکشید به هر جا که گمان دارید در آنجا دفینه است بروید
خواهید دید که از آنجا دود بلند می شود.اون چبزی که از محل دفینه خار ج می شود دود نیست. فلزاتی که زیر زمین هستند مانند طلا به دلیل خاصیت مولکولی که دارند در طول روز گرمایی خورشید را نگه می دارند و این باعث می شود که محل دفینه گرمتر از جاهای دیگر باشد اون چیزی هم که از ان جا خار ج می شود یون ها یا همان گرمای ذخیره شده هست به همین دلیل اگر برف اندکی هم در محل ببارد و بعد افتاب به محل بزند شما خواهید دید که در طول زمین یه قسمت هایی به شکل دایره برفش زودتر از بقیه جاها آب شده هست.
نشانه صلیب در گنج یابی
علامت صلیب یا به اضافه + در گنج یابی بسیار پرکاربرد و در برخی نسخ قدیمی و گنج نامه ها آمده است . این علامت از نظر گنج یابان می تواند نشانه سنگ قبر باشد و از طرفی نشانه و نوعی جهت نما در مسیر گنج باشد لذا باید به نوع و زمان استفاده آن نگاه کرد مثلا در قبرستان مسیحیان مفهوم و معنای خاص و رایج خود را دارد .
بیشتر ما این علامت را درقبرستان مسیحیان میبینیم .میگویندکه در دوران مسیحیت این علامت استفاده شده حدود2000 سال پیش اما گاهاجاهایی را ما میبینیم که تا 3000 سال قدمت دارند و علامتی بشکل+ مشاهدهمیشود واین یعنی ...
اما در مکانهای پربار هم این علامت به کار برده شده.در تفسیر این علامت خیلی باید دقت کرد < چون مهم این است تشخیص دهیم این علامت به مال تعلق دارد یا نشان سنگ مزاراست>گاهی به معنی اشاره به جای دیگر است: یعنی هر 4 ساق صلیب را اندازه بگیر هر کدام که بزرگتر بود به آن طرف برو.گاهی آن ساق که کوچکتر است مسیر را نشان میدهد.اگر هر 4 ساق هم اندازه بود به همانجا اشاره دارد.خیلی باید دقت کرد .باید یک کارشناس حتما در کنارتان باشد.صلیبها به شکلهای خیلی متنوعی طراحی شده اند.در آذربایجان این صلیبها از دوران بیزانس به یادگار مانده اند.صلیبها گاهی درکنارشان علامت دومی هم دارند مثل یک+ یا oکه به مامقیاس میدهند.به سر خاچ باید دقت کنید که بسته باشد.اگه خاچ ما تکی بود درست است 1-3-5-7-11
بهدنبال مزار باشید.
گنج یابی و سنگ های قیمتی
یکی از مشکلات مهم در گنج یابی و کاوش زیرخاکی شناخت درست از سنگ های قیمتی است موضوعی که بسیار اتفاق افتاد و موجب کلاهبرداری از گنج یابان به ویژه آماتورها شده است . سنگهای قیمتی همان طور که از اسمشان پیداست قیمتی و ارزشمند هستند و عده ای کلاهبردار با ترفندهای مختلف اقدام به فریب گنج یابان می کنند لذا لازم ئاست که در گنج یابی شناخت مختصری از سنگهای قیمتی داشته باشید .
سنگهای قیمتی انواع مختلف دارند.
گاهی اوقات بعضی از سنگهای بسیار با ارزش در طبیعت معادل کم ارزش هم دارند و وقتی افراد نا آگاه که در شناخت سنگ تبحری ندارند به آنها نگاه میکنند به اشتباه سنگ کم ارزش را با سنگ قیمتی اشتباه میگیرند.
شیادان و افرادی سود جو از همین مسئله استفاده میکنند و با آن مردم را گول میزنند.
رشته جواهر شناسی شاخه ای مجزا از باستان شناسی میباشد و علم مربوط به خودش را دارد و بنده نیز اطلاعات کاملی از آن ندارم و ممکن است اشتباه کنم.
به هر حال اگه اشتباهی بود یا کم و کاستی داشت به بزرگی خودتون و بی سوادی من ببخشید.
این مطلب را نوشتم تا بتونید سنگهای نزذیک به سنگهای قیمتی را بشناسید و بدونید که چه سنگهائی نزذیک به رنگ و شکل سنگهای قیمتی هست.
درختان نماد گنج و دفینه
همه گنج یابان و کاوشگران دفینه و زیرخاکی به خوبی می دانند که یکی از نمادها و نشانه های پرکاربرد در گنج و نسخه های گنج نامه ، درختان هستند و درخت به ویژه درختان خاص مانند درخت کهنسال و قدیمی، یا تک درخت ویژه در مکانی خاص، یا درخت با شکل خاص ، یا جنس درخت و... به عنوان نماد و نشانه استفاده می شود علاوه بر اینها درخت به دلیل ثابت بودن و عدم تغییذ مکان هم به عنوان نشانه کاربرد داشته است لذا شناخت انواع درختان ایران در آموزش گنج یابی مهم است.
در ایران انواع مختلف درخت وجود دارد.
در گذشته درختانی كه عمر طولانی داشتند برای نشانه استفاده میشدند و در بیشتر جاهایی كه اموال گذاشته می شد درختی هم كاشته می شد كه بعدها پیدا كردن جا راحت باشد.
درختانی كه بیشتر برای اینكار استفاده می شد به ترتیب زیر میباشد.
بوته گز كه در حدود شش هزار سال عمر میكند.
درخت سرو كه در حال حاضر چهار هزار ساله آن وجود دارد.
درخت داغداغان كه در حال حاضر چهار هزار و پانصد ساله آن هست.
درخت آزاد كه دو هزار سال عمر میكند و در جنگلهای شمالی ایران به وفور یافت میشود.
درخت چنار كه حدود هفتصد سال عمر میكند و پس از آن هر سال یك بار خود كشی میكند و خود را میسوزاند تا از بین برود كه این خود سوزی هم چندین سال طول میكشد. مانند درخت چنار امامزاده صالح كه حدود نهصد سال قدمت دارد.
درخت نارون حدود پانصد سال عمر میكند.
درخت سنجد نیز حدود پانصد سال عمر میكند.
درختهایی با عمر طولانی اكثرا نشانه بار است و بار هر كدام از آنها با دیگری متفاوت است به فرض اموالی كه در نزدكی بوته گز یافت میشود با اموالی كه در كنار سرو یافت میشود همیشه متفاوت بوده است.
اینم یك مطلب در مورد درختان
ممكنه درختانی از قلم افتاده باشند ، ذهنم اینقدر یاری كرد ، به بزرگی خودتون ببخشید.
گنج یابی در قبور حفرهای ساده
در مطلب قبلی گنج یابی و کاوش دفینه و زیرخاکی همین وبلاگ، درباره انواع قبور در عصر آن و اهمیت آنها از نظر گنج یابی و باستان شناسی مطالبی نوشتم . در ادامه باید بگویم که یکی از قبور مهم در گنج یابی ، قبور حفره ای ساده است که ساختار آن خواهد آمد.
این نوع قبور به طرز خیلی ساده در داخل خاک کنده شده، دفن شده که دارای هیچگونه بافت معماری خاصی نیستند و فقط با خاکبرداری از زمین به شکل قبر در آمده اند . در این نوع قبور نخست حفرهای را که کمی یش از طول و عرض بدن انسان بوده میکندند و مرده را داخل حفرهٔ کنده شده قرار میدادند و روی آن را با تیرهای چوبی، شاخ و برگ درختان پوشانیده و سپس روی آن را خاک می ریختند . معمولاً خاک دستی ( خاک نوبت دوم ) را خاک رس بسیار نرم که با خاک زمینهای اطراف قبر تفاوتی اساسی دارد، تشکیل میدهد . دربارهٔ جنسیت افراد به خاک سپرده شده در این قبور میتوان اظهار داشت که در این قبور جنسیتهای مختلف اعم از زن، مرد و کودک دفن شده اند . مردگان را در این قبور گاهی به پهلوی راست و گاهی به پهلوی چپ و گاهی به صورت چمباتمه خوابانیده اند . درتپه حصار III مردگان را در یک یا چند لباس پیچانیده اند که این از بقایای پارچهها در قبرستان این تپه مشهود است . وجود قبرهای زیاد در تپه شمالی حصار نشان میدهد که بیشتر مردم برای دفن اجساد، مردهها را در محلی خاص دفن میکردند .
گنج یابی در قبور سه گانه
یکی از دوره های مهم تاریخی عصر آهن است که از لحاظ کاوش و حفاری باستان شناسی بسیار مهم است آثار باقی مانده از قبور این دوران از نظر گنج یابی و باستان شناسی بسیار ارزشمند است . لذا ساختار و معماری قبور و شناخت آن راهگشا است. باستان شناسها معتقدند که در عصر اهن تغییرات عمدهای در شیوهٔ تدفین بوجود آمده و بر خلاف سابق که مردگان در درون منازل دفن میشوند، در این عصر به محوطههایی به نام قبرستان منتقل شده اند . تغییر وضعیت در تدفین با ورود اقوام مهاجر و نفوذ فرهنگ مهاجمین در فرهنگ اقوام بومی تأثیر عمیقی داشته است . تجوه تدفین مردگان در اکثر نقاط فلات ایران به سه نوع است :
- قبور حفره ای
- قبور خمره ای
- قبور حفرهای با پوشش سنگی
اصل مهم گنج یابی و حفاری در قبور
در حفاری قبور حتما باید از یک دستکش خوب استفاده بشه برای اینکه میکروبهای بیماریهایی همچون وبا و طاعون تا سه هزار سال از بین نمیرن یعنی اگه جسد بر اثر یکی از این بیماریها مرده باشه به شما هم سرایت میکنه در ضمن یک نوع باکتری در اطراف جسد تکثیر میشه که از راه ناخن وارد بدن میشه و فرد اب بدنشو ظرف هشت دقیقه از دست میده و میمیره و هنوز که هنوزه این باکتری برای دانشمندان ناشناخته هست پس جدی بگیرید {هادی املی}
گنج و سکه شناسی
دوره اشکانیان کاملترین مجموعه مسکوکات موجود است که بطور دقیق حکاکی شدهاند. در این دوره با انواع آرایش مو و لباس و انواع کلاهخود به عنوان تاج مواجه میشوید. این بخش از تاریخ به سه دوره یونانی، ایرانی یونانی، ایرانی تقسیم گردیده و به همان سبک و سیاق سکههای دوره اسکندر با خط و زبان یونانی است، اما از زمان بلاش اول برای اولین بار نوشته به خط آرامی و زبان پهلوی اشکانی در کنار خط یونانی بر روی سکه دیده میشود...
لیدی و جزایر یونانیدر مورد پیدایش مسکوک و قدیمیترین مملکتی که برای اولین بار بضرب آن اقدام نمود،می توان از جزایر یونانی نشین آسیای صغیر نام برد.جزایری چون اژین، کنید، افز، میله، ساموس، کیوس، ایونی ازنقش مظاهر خدایان یونانی در مسکوکات خود استفاده می کردند مسکوکات لیدی بنام کرزئید منتسب به کرزوس آخرین حاکم آن سرزمین است که دارای نقش تقابل شیر و گاومیش میباشد. مسکوکات لیدی اولین سکه استاندارد است که مورد توجه قرار گرفته.
دوران هخامنشیدر سال 546 ق.م کورش کشور لیدی را تسخیر کرد و بسیاری از نواحی یونانی نشین ،آسیای صغیر نیز تحت سلطه وی درآمد و متوجه ضرب سکه گردید ولی بعلت مرگ وی فرصت ضرب سکه بدست نیامد و در زمان داریوش اول(522-486ق.م) به همراه برقراری نظم در کشور پهناور ایران ضرب مسکوکات آغاز گردید.
مسکوکات هخامنشی به سه نوع متفاوت تقسیم گردیده:
1-مسکوکات ایران مرکزی:
سیمین به نام سیکل یا شکل و زرین به نام دریک یا زریک که دارای تصویر کماندار پارسی با تیردان و کمان و گاهی اوقات نیزه و یا دشنه بصورت زانو بر زمین زده.
2-مسکوکات ساتراپها:مانند داتام (فرمانروای کیلیکیه)- فرناباذ (فرمانروای فریگیه) ابرو کوماس (فرمانروای سینوپ) و... که تصویر فرمانروا بر روی مسکوکات و تصویر خدایان یونانی در پشت مسکوک قرار دارد.



-مسکوکات امرای تابع هخامنشی:مانند فینیقیه و قبرس و کاری و لیسی که جالبترین آنها متعلق به صیدا است که نقش کشتی جنگی در یک طرف و تصویر اردشیر سوم سوار بر گردونهیی در طرف دیگر.



اسکندر و جانشینانشاین مسکوکات از لحاظ هنری بسیار با ارزش و برخی کاملاً ممتاز میباشند و موزه بانکسپه دارای ردیف منظمی از بهترین مسکوکات این دوره است که عموماً نقش شاه بر روی آن و نقش خدایان یونانی به همراه نام شاه به خط یونانی در پشت آن قرار دارد از مسکوکات بطالسه- پنت- بیتینی و شاهان باختر نیز در این مجموعه دیده میشود.



اشکانیان (پارت)دوره اشکانیان کاملترین مجموعه مسکوکات موجود است که بطور دقیق حکاکی شدهاند. در این دوره با انواع آرایش مو و لباس و انواع کلاهخود به عنوان تاج مواجه میشوید. این بخش از تاریخ به سه دوره یونانی، ایرانی یونانی، ایرانی تقسیم گردیده و به همان سبک و سیاق سکههای دوره اسکندر با خط و زبان یونانی است، اما از زمان بلاش اول برای اولین بار نوشته به خط آرامی و زبان پهلوی اشکانی در کنار خط یونانی بر روی سکه دیده میشود.



حکام محلی (الیمایی- خرسن-شاهزادگان پارس)مسکوکات این مجموعه عموماً مس و برنز است که دارای نقوش متنوعی است و به عنوان قدیمیترین و کمیابترین مسکوکات معرفی میشوند حکام محلی همزمان با دوره هخامنشی و اسکندر و اشکانیان بطور مستقل حکومت میکردند اما از زمان مهرداد دوم اشکانی به حکومتهای نیمه مستقل تبدیل گشتهاند.









چنانکه در مجموعه موزه بانک بهترین و عالیترین و نادرترین مسکوکات ساسانی موجود است. در این دوره پادشاهان هر یک دارای چندین نوع مسکوک بودند که گویای مذهب و تشریفات و آداب و سنن دوران بودند.



1-مسکوکاتاسپهبدان طبرستانبا نقش مسکوکات ساسانی در قطعی کوچکتر، مانند دات برزمهر و فرخان و خورشید که نام آنها به خط پهلوی نقش شده است.





















مسکوکات ایلخانان دارای نوشتههایی بخط ایغوری و نسخ و کوفی هستند و از نظر زیبایی و همگونی و استاندارد وزن و عیار از بهترین مسکوکات ایرانی محسوب میشوند.
صفویهبا استقرار صفویان، سیستم ملوک الطوایفی برانداخته شد و دستگاه دولتی نه تنها متمرکز گردید بلکه در زمینههای اقتصادی و تجاری، فرهنگی و سیاسی ایران به ثبات و پیشرفت رسید.
در مجموعه موزه بانکسپه ردیف کامل و جامعی از انواع مسکوکات این دوره موجود میباشد که ضرب شهرهای مختلف است.
افشاریه - زندیهاولین مسکوکات نادرشاه افشار به عنوان ماده تاریخی جلوس سلطنت وی با نوشته (الخیر فی ما وقع) به خط طغری است.
مسکوکات دوره زندیه نوعی خاص است که معمولاً نوشته (شد آفتاب و ماه زر و سیم در جهان/ از سکه امام به حق صاحبالزمان) به همراه کلمه یاکریم- یاعلی- یاالله با محل ضرابخانه و تاریخ بر پشت و روی آنها دیده میشود.
قاجاریهدر این دوره مسکوکات متعددی وجود دارد و به دو بخش عمده مسکوکات چکشی و ماشینی تقسیم گردیده است که در اواسط دوران سلطنت ناصرالدین شاه مسکوکات فقط ماشینی میشوند و ضرابخانههای شهرهای مختلف از بین میروند و ضرابخانه تهران به حیات خود ادامه میدهد.
پهلویدر دوران پهلوی به تاریخ 27 اسفند 1308 خورشیدی ریال به جای قران رسماً واحد پول تعیین میگردد. موزه سکه بانکسپه از دوران رضاخان و محمدرضا مسکوکات و مدالهای متنوعی را دارا میباشد.
گنج یابی در رامهرمز
رئیس انجمن دوستداران میراث فرهنگی رامهرمز با انتقاد از عملکرد سازمان میراث فرهنگی خوزستان اعلام کرده بود که تعداد حفاریهای غیرمجاز طی 4 سال گذشته در این شهرستان بیسابقه بوده و هنوز هم متوقف نشدهاست. این درحالی است که گفته میشود بارها نسبت به این قبیل تخریبها به مسئولان میراث فرهنگی تذکر داده شدهاست...
شهری که رکوردار حفاریهای غیرمجاز شده است
حفر تونلی به عمق 12 متر در رامهرمز
در نزدیکی امامزاده هفت تن و آرامگاه سید بزرگ، تونلی به عمق 12 متر در رامهرمز حفر شد. این درحالی است که چندی پیش در تل برمی با هدف دستیابی به گنج و زیورآلات تونلی به ابعاد چهارمتر عمودی و بیست متر افقی حفاریشده بود
______________________________________________________________________________________________________________________
خبرگزاری میراثفرهنگی ـ گروه میراثفرهنگی ـ رامهرمز خوزستان که حالا دیگر رکورددار حفاری غیرمجاز شده اینبار شاهد حفر تونلی به عمق12 متر در نزدیکی امامزاده هفت تن و آرامگاه سید بزرگ بود.
مجتبی گهستونی فعال میراثفرهنگی و دبیر انجمن تاریانا خوزستان در اینباره به CHN گفت: «در نزدیکی امامزاده هفت تن و آرامگاه سید بزرگ رامهرمز حفاری به عمق 12 متر انجام شد. چند روز پیش که یکی از همسایگان متوجه سروصداهای مشکوک از زیر زمین شد به ماموران نیروی انتظامی تماس میگیرد هرچند که اثری از سارقان میراثفرهنگی یافت نشد اما حفاری به عمق 12 متر به سمت آرامگاه سید بزرگ نشان از حفاری غیر مجاز دارد.
بهگفته گهستونی، در اطراف این تونل تعدادی سفال، استخوان که مربوط به دوره سلجوقی و صفوی یافت شده است. این درحالی است که پیش از این 3 هزار سکه توسط حفاران غیرمجاز کشف و ضبط شد. به گزارش انجمن دوستداران میراث فرهنگی رامهرمز، طی 4 سال گذشته میزان حفاری قاچاق در این شهرستان باستانی بیسابقه بوده است. اکثر محوطههای باستانی رامهرمز مورد تعرض قاچاقچیان اشیاء باستانی قرار گرفته و هنوز هم این تخریبها ادامه دارد. تا کنون بیش از 25 محوطه غارت شدهاند.
پیش از این رئیس انجمن دوستداران میراث فرهنگی رامهرمز با انتقاد از عملکرد سازمان میراث فرهنگی خوزستان اعلام کرده بود که تعداد حفاریهای غیرمجاز طی 4 سال گذشته در این شهرستان بیسابقه بوده و هنوز هم متوقف نشدهاست. این درحالی است که گفته میشود بارها نسبت به این قبیل تخریبها به مسئولان میراث فرهنگی تذکر داده شدهاست.
در حال حاضر بیشتر تپهها نه تنها به صورت عمودی که افقی هم مورد حفاری غیرمجاز قرار گرفتهاند. یعنی بخشی از تپهها از زیر مورد تخریب شدید واقع شدهاند. گفته میشود تا کنون محوطههای باستانی تل ملاسوزی، تل قصیل، تل قراول، تل مشتانه، تپه گسر، تپه بغدک، دو تپه مولوچه، تپه گور پیوزی، تل چهارطاقی، تل کایَت، تل سرچشمه، تل ماوا، سر تلی، تپه عباس، تپه بایمان، تپه مربچه، تپه سوبیتی، محوطه باستانی جوبجی، تل برمی، محوطه مختارک، قلعه داودختر، تپه حوری نعمت، چهارطاقی زیرهزیر، امامزاده شاهچراغ، سرتلی و ... تخریب و غارت شدهاند.


